Hoe Vlaams is Leuven nog ?

Door Koen Daniëls op 27 januari 2018, over deze onderwerpen: Onderwijs

Hoe Vlaams is Leuven nog? (De Tijd, Za. 27 Jan. 2018, Pagina 16)

Precies vijftig jaar geleden kwamen studenten massaal op straat voor de splitsing van de Leuvense universiteit. Vandaag pleiten de rectoren voor meer Engels als onderwijstaal. 'Het Nederlands vinden ze te lokaal. Net als de bisschoppen toen.'

'Internationalisation of universities and the national language.' Een studiedag van de KU Leuven over vijftig jaar Leuven Vlaams wordt in het Engels aangekondigd. Het zegt veel. Eén vraag staat centraal op de studiedag: hoe kan de universiteit verder internationaliseren zonder dat de verengelsing de eigen taal en cultuur in het gedrang brengt? Of scherp gesteld: is Leuven te Vlaams geworden om internationaal mee te spelen?

Professor emeritus Louis Vos, gespecialiseerd in de Vlaamse beweging en de Leuvense studentenbeweging, betreurt dat de universiteit de verjaardag niet historisch benadert. 'Mogelijk wil het bestuur de Université catholique de Louvain niet voor het hoofd stoten. Onderschat niet hoe gevoelig Franstalig België nog altijd is voor de slogan 'Walen buiten'.'

De banden met de UCL worden inderdaad steeds inniger. Deze week kondigde de KU Leuven aan dat ze de oude bibliotheekcollectie opnieuw digitaal samenvoegt bij die van Louvain-la-Neuve. Vorige week zaten de universiteitsbesturen een avond samen om de banden aan te halen. 'We zijn meer dan zusteruniversiteiten', zegt de Leuvense rector Luc Sels. 'Wanneer dat nuttig is, willen ons internationaal samen positioneren.'

In Brussel is dezelfde beweging bezig. De Vrije Universiteit Brussel (VUB) en de Université Libre Bruxelles (ULB) werken steeds nauwer samen. De voorzitter van de ULB pleitte in De Tijd zelfs al voor een samensmelting tot een Free University of Brussels, om de universiteiten internationaal op de kaart te zetten.

Einde van de unitaire staat

Het lijkt wel of de klok wordt teruggedraaid. 50 jaar geleden werden de Leuvense en Brusselse universiteiten gesplitst, nu werken ze opnieuw meer samen. En in steeds meer richtingen is Nederlands niet langer de onderwijstaal.

Het verhaal van Leuven Vlaams begon toen de universiteit in 1965 wou groeien. 'De Franstalige afdeling stelde een uitbreiding naar Brussel en Waver voor, in de veronderstelling dat die driehoek uiteindelijk toch één hoofdstedelijk gebied werd', zegt Vos. Die arrogantie lokte protest in Vlaanderen uit. Toch steunden de bisschoppen de expansie en hielden ze in mei '66 vast aan de tweetaligheid van de universiteit. Het studentenprotest tegen die beslissing en de autoritaire toon van de bisschoppen was zo hevig dat de universiteit het einde van het academiejaar vervroegde, in een vergeefse poging het ongenoegen de kop in te drukken.

Exact vijftig jaar geleden, in januari 1968, leidden de concrete uitbreidingsplannen tot een tweede studentenrevolte. De studenten, die massaal op straat kwamen, boycotten Franstalige colleges. Op de Oude Markt werd zelfs de inboedel van de Franstalige vicerector in brand gestoken.

'Het protest bleef niet beperkt tot Leuven', zegt Vos. 'Het antiklerikale en antiautoritaire verzet sloeg over tot overal in het nochtans katholieke Vlaanderen katholieke colleges in staking gingen. De politiek en de bisschoppen konden uiteindelijk niet anders dan de publieke opinie volgen.' In februari 1968 viel de regering-Van den Boeynants over Leuven Vlaams. Niet veel later werden de Leuvense en de Brusselse universiteit gesplitst.

Het land daverde. De communautaire breuklijn scheurde door heel België. De Christelijke Volkspartij viel uiteen in de Vlaamse CVP en de Franstalige PSC, ook de andere politieke partijen splitsten zich op. De unitaire staat was niet langer geschikt om de taalkwesties op te lossen, oordeelde de nieuwe regering-Eyskens, waarna in 1970 de eerste van een reeks staatshervormingen volgde.

'Door de splitsing van de partijen verdedigen die steeds meer de belangen van hun regio', zegt Vos. 'De communautaire discussie is verschoven van de taalkwestie naar de algemene Vlaamse belangen. De N-VA heeft het vandaag niet alleen over taal, maar ook over de economische belangen van de Vlaming. De publieke opinies zijn ook uit elkaar gegroeid. Het was een point of no return.'

Toptalent aantrekken

Vijftig jaar nadat de Vlaamse universiteiten komaf hebben gemaakt met het Frans zetten ze de poort weer open voor een andere taal via Engelstalige vakken en opleidingen. De universiteiten hekelen de taalwetgeving die de verengelsing begrenst. Maximaal 6 procent van alle bacheloropleidingen in Vlaanderen mag in een andere taal worden gedoceerd. Bij de masters is dat 35 procent. Dat zint het hoger onderwijs niet. De Vlaamse Onderwijsraad pleit voor meer anderstalige opleidingen om de internationale aantrekkingskracht te stimuleren. De industrie gaat nog een stapje verder en vraagt in het economisch belang van Vlaanderen de taalquota af te schaffen.

'We dreigen de boot te missen', zegt Sels. De Leuvense rector is net terug van Zuidoost-Azië, waar hij met eigen ogen zag hoe actief Europese universiteiten er studenten rekruteren. 'We lopen op dat vlak onwaarschijnlijk achter. Als Europese topuniversiteit die meespeelt in het mondiale wetenschapsbedrijf moeten we buitenlands toptalent kunnen aantrekken. Soepeler taalwetgeving is geen doel op zich, maar een middel voor internationalisering.'

De Brusselse rector Caroline Pauwels valt hem bij. 'De strenge taalwetgeving bemoeilijkt de instroom van internationale studenten en onderzoekers. Elke periode heeft haar eigen uitdagingen. In de jaren 60 was de vraag naar een volwaardige Vlaamse universiteit terecht. Vandaag wil Vlaanderen een hoogopgeleide kenniseconomie zijn die buitenlandse investeringen aantrekt. Dan moeten we over taal durven te discussiëren.'

Pauwels pleit voor meertaligheid. Brusselse studenten zouden in samenwerking met de ULB ook vakken in het Frans moeten kunnen volgen. 'De kennis van het Frans gaat erop achteruit, terwijl talenkennis cruciaal voor wie in ons land aan de slag wil.' 'Dat betekent niet dat we het Nederlands laten vallen', benadrukt Pauwels. Niemand pleit voor situaties zoals in Nederland, waar meer dan 70 procent van de masters in het Engels wordt aangeboden. 'We moeten vooral de mix goed bewaken', zegt Sels.

Vanuit Vlaams-nationalistische hoek komt echter een tegenbeweging op gang. De verengelsing is 'een communautaire achteruitgang', waarschuwt de Leuvense politicoloog Bart Maddens. Ook de Gentse historicus Bruno De Wever - broer van - trekt aan de alarmbel. 'Je ziet de parallellen met vijftig jaar geleden. Net zoals de bisschoppen toen vindt men het Nederlands te lokaal als wetenschapstaal. Als historicus denk ik in termen van eeuwen. Vandaag is allemaal het Engels wat de klok slaat, maar wie zegt dat over honderd jaar de Chinezen niet voor een nieuwe lingua franca pleiten?'

Wetenschapstaal

Voor De Wever verraadt de verengelsing de marktgerichte kijk op onderwijs. 'In Nederland werkt de onderwijstaal als een sociale filter, net als het Frans destijds in Vlaanderen. Het Engelstalige aanbod is erop gericht een internationale studentenelite te rekruteren, terwijl het een extra drempel inbouwt voor Vlaamse studenten uit minder geprivilegieerde groepen.'

Dat staat haaks op de democratisering die samenhing met Leuven Vlaams, waardoor meer Nederlandstalige studenten zich aan de universiteit inschreven. 'Ook de vernederlandsing van de Rijksuniversiteit Gent paste in het doel van de Vlaamse beweging om via hoger onderwijs een nieuwe culturele elite te vormen. Die zou 'arm Vlaanderen' niet alleen intellectueel maar ook sociaaleconomisch optillen', zegt De Wever. 'De partijen die de erfenis van de Vlaamse beweging dragen, zoals de N-VA, mogen de onderwijstaal niet aan technocraten overlaten.'

De N-VA is niet van plan de quota voor anderstalige opleidingen te verhogen, benadrukt Vlaams Parlementslid Koen Daniëls. 'We zijn niet tegen het Engels of andere talen als dat een meerwaarde is, maar we zijn vooral vóór het Nederlands als wetenschapstaal.'

De partij heeft haar actieradius zelfs verlegd naar het lager en het middelbaar onderwijs, waar de onderwijskoepels pleiten voor een flexibeler omgang met de thuistaal. De N-VA gaat daarbij voluit op de rem staan. Voorzitter Bart De Wever in zijn nieuwjaarstoespraak: 'De afspraken rond integratie moeten klaar en duidelijk zijn. De allereerste afspraak is dat we in Vlaanderen Nederlands spreken. En dat we die taal dus op school leren doordat alle kindjes in de les Nederlands spreken.'

Hoe Vlaams Leuven en co. moeten zijn, blijft 50 jaar na Leuven Vlaams nog volop voer voor debat. Het standpunt van de N-VA is niet in beton gegoten. Zoals Louis Vos aangeeft, is de communautaire discussie verschoven naar de algemene economische belangen van de Vlaming. Is het in een exportgedreven kenniseconomie niet in het belang van de Vlaming om volop in te zetten op internationalisering? Ook bij de N-VA wordt die vraag gesteld. Maar in een kiescampagne waar identiteit centraal staat, blijven die bedenkingen binnenskamers en trekt de partij voluit de kaart tegen de verengelsing van het hoger onderwijs.

Meer foto's en grafieken op www.tijd.be/leuvenvlaams

BARBARA MOENS ■

 

Hoe waardevol vond je dit artikel?

Geef hier je persoonlijke score in
De gemiddelde score is